Monthly Archives: mei 2022

Rechtvaardigheid

Er zijn verkiezingen in Duitsland: verkiezingen voor de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Duitse deelstaatverkiezingen zijn net zo belangrijk, als de landelijke verkiezingen bij ons. Want deelstaten hebben grote bevoegdheden op belangrijke beleidsterreinen. Ze zijn geen regio’s of provincies, zoals wel eens wordt gedacht. Hun politiek heeft een grote invloed op ieders leven. En zo gaan ze ook over sociale rechtvaardigheid.

Daarom vind ik het onrechtvaardig, dat ik als migrant niet mag meedoen aan de verkiezingen. Maar ach: ik mag nog steeds meedoen aan de landelijke verkiezingen in Nederland. Op verkiezingsdag ben ik zelfs even inwoner van de gemeente Den Haag. Daar sta ik namelijk geregistreerd als kiesgerechtigde. Ook mooi. Maar dit terzijde.

Er hangen affiches in de straat. Zeer leerzaam. Vooral om te ontdekken dat er op zijn minst nog drie communistische partijen in omloop zijn. Die hebben een groot hart. Ze beloven dat alles gratis wordt en dat iedereen meer geld krijgt. Waar doen ze het van? O ja, het staat er ook bij: ‘De rijken moeten maar eens meer betalen!’ ‘Weg met de miljonairs!’

‘Die Linke’, zeg maar de Duitse SP, zingt dit deuntje ook mee. Ze brengen het alleen wat subtieler. Die Linke: dat is ook de partij die vindt, dat bepaalde onderwerpen luxeproblemen zijn. Gender-thema’s bijvoorbeeld. Of burgerrechten. Sociale grondrechten zijn veel belangrijker, zeggen ze de door hen bewonderde volksrepublieken in het Verre Oosten na. Zonder eten heb je niets aan inclusief taalgebruik of gelijke behandeling. En zonder een met Russisch gas verwarmd huis evenmin.

Ik volg het wel. Als ze maar één burgerrecht niet afschaffen. Het recht om te klagen over het gebrek aan sociale grondrechten, het recht om te zeggen dat je honger hebt. U weet wel: dat recht dat arme sloebers aan de periferie van Rusland niet hebben. Met als gevolg, dat ze zich van de honger maar aanmelden bij het leger – om vervolgens naar de Oekraïne te worden gestuurd, waar ze uit wanhoop wandaden plegen en zelf aan stukken worden geschoten.

***

Het bovenstaande werd uitgesproken tijdens de bijeenkomst van de Vereniging Scala op 14 en 15 mei 2022 over het onderwerp ‘sociale rechtvaardigheid’.

De crisis van het goede, het ware en het schone als provocatie

Het goede, het ware en het schone: ze zijn de fundamentele passies en inspiraties van mijn bestaan. Ik bedoel die laatste twee begrippen dan niet in de banale zin, zoals ze godbetert worden gebruikt in de goed-gevoel-industrie, waar het erom gaat het kwijnende en sappelende ik te stabiliseren. Ten diepste duidt passie op een aangedaan zijn, op het feit dat ik ondanks mezelf door iets buiten mezelf wordt geraakt, uit mijn baan gebracht en gedestabiliseerd. En inspiratie duidt erop, dat iets anders bezit van me neemt. Passie en inspiratie geven me geen goed gevoel, maar bezorgen me in het beste geval een slecht geweten en een rusteloze ziel.

Zo zijn ook de passies en inspiraties van het goede, het ware en het schone geen verrijking van mijn geestelijke inventaris (tenzij ze op snobistische wijze worden geïnstrumentaliseerd), maar angels in mijn vlees. Ze vormen een voortdurende drijfveer en onrust. Ze dringen zich op een hinderlijke manier op, vragen te pas en te onpas aandacht. Bij schrijnend onrecht, word ik geprovoceerd om ethisch kleur te bekennen. Bij hemeltergende manipulaties van de waarheid, word ik uitgedaagd om mezelf en de ander te dwingen tot een rationele, argumentatieve discussie. En als kitsch koning kraait, moet ik de altijd weer zo weerloze schoonheid in bescherming nemen.

Deze situaties hebben vaak een existentieel karakter. Als individu sta ik onvoorbereid en ongewapend voor deze provocaties. Gelukkig hebben we ook gemeenschappen en instituties in het leven geroepen, omwille van het goede, het ware en het schone – bijvoorbeeld democratische en rechtsstatelijke structuren, politieke en religieuze bewegingen, wetenschappelijke instituten, kunstinstellingen. Door deze gemeenschappen en instituties, sta ik als individu niet alleen voor de verantwoordelijkheid voor het goede, het ware en het schone. Ze geven structuur en continuïteit aan passie en inspiratie – en aan het handelen dat eruit voortvloeit.

Wat gebeurt echter als deze gemeenschappen en instituten perverteren? Als ze zichzelf ontrouw worden en als hun dynamiek in zijn tegendeel verkeert? Religieuze gemeenschappen blijken onderdak te hebben geboden aan structuren van seksueel misbruik. – Wetenschappers blijken steeds vaker op de loonlijst te staan van dubieuze machthebbers of bedrijven. – Een politieke partij met een integere, ja: heroïsche geschiedenis, de Duitse sociaaldemocratische partij, heeft zich de afgelopen twintig jaar laten inspinnen door Wladimir Poetin – met dramatische gevolgen, zoals nu aan het licht komt. – Kunstinstellingen blijken niet vrij te zijn van intern machtsmisbruik, seksueel geweld en politieke omkoopbaarheid.

In zulke crisissituaties sta ik er als individu weer alleen voor. Het goede, ware en schone zijn dan weer aangewezen op de enkeling – om in bescherming te worden genomen tegen of bevrijd uit de instituties, die in het leven zijn geroepen om hun een onderdak te bieden, maar die tot een gevangenis zijn geworden. Het zijn ‘liminale’ situaties, waarin de passie en de inspiratie voor de grote drie een nieuwe bedding zoeken. Ze markeren het einde van een tijdperk, maar luiden ook het begin in van een hervormingsproces, waarin bezielde en gedreven mensen een nieuw huis bouwen voor het goede, het ware en het schone.