Begrip werkt niet (meer).

In mijn woonland woedt een heftig debat over de invoering van een corona-vaccinatieplicht. Voor een deel is dit een discussie voor fijnproevers, over de juridische, wijsgerige, wetenschappelijke, levensbeschouwelijke en ethische aspecten van de thematiek. In feite is ze vooral een zoveelste fase in een debat over de fundamentele vraag, wat we als samenleving van elkaar mogen vragen. Het gaat om niet meer en niet minder dan om de vraag, of we van elkaar mogen verwachten om rekening te houden met elkaar en om niet te spelen met vuur.

De tegenstanders van een directe of indirecte vaccinatieplicht* zijn veelkleurig. Dominant zijn uiteraard de tegenstanders van vaccinatie als zodanig. Er zijn echter ook anderen, die de redelijk zelve zijn en die zichzelf bijvoorbeeld laten vaccineren, maar die vooral bezorgd zijn over de effecten van het huidige beleid, de aangekondigde vaccinatieplicht incluis. Genoemd worden dan discriminatie of tweedeling en polarisatie of tweedracht. Zelf sta ik nog open in de discussie. Hier wil ik echter stilstaan bij de genoemde argumentatie vanuit de gevolgen.

Discriminatie of tweedeling

Er dreigen inderdaad mensen te worden gediscrimineerd. Ik denk dan aan degenen die niet worden bereikt door de campagnes en de voorlichting, aan de mensen die door armoede andere zorgen aan hun hoofd hebben, aan de mensen die door aanleg of omstandigheden leven van dag tot dag en van de hand in de tand, aan de mensen voor wie daardoor het maken en plannen van een prikafspraak een heidens karwei is. Deze groep verdient inderdaad alle aandacht en mag niet van de regen in de drup worden gebracht. Dat bij de inrichting en de uitvoering van het coronabeleid meer specifieke aandacht nodig is voor deze groep: dat staat als een paal boven water. (Overigens staat deze groep al lang in de kou. Cynisch genoeg wordt ze blijkbaar nu pas ontdekt.)

Het probleem ontstaat voor mij, als er ongespecificeerd wordt gesproken over ‘discriminatie’ en als er een slachtofferrol wordt toegekend aan diegenen, die bewust en moedwillig excentrieke en irrationele standpunten eropna houden en die deze denkbeelden moedwillig en op provocerende aard omzetten in daden. Bij deze groep is er geen sprake van discriminatie, maar gewoon van het automatisme van de gevolgen van eigen handelen. Spreken over een generieke discriminatie is een gotspe. En het helpt de discussie niet verder.

Polarisatie of tweedracht (‘Spaltung’)

Inderdaad bestaat er polarisatie rond het onderwerp corona. Die wordt echter niet veroorzaakt door het coronabeleid van welke regering ook. Ze is er allang. Het is de polarisatie die is ontstaan door onredelijke extreme standpunten van ‘dwarsdenkers’, standpunten die helaas soms ontactische en ongenuanceerde reacties van ‘weldenkenden’ oproepen. Ze is echter geen gevolg van het beleid. Nieuwe fases in het beleid, zoals een eventuele invoering van een vaccinatieplicht, kunnen deze polarisatie wellicht versterken. Dat komt dan echter eerder, doordat de tegenstanders van het beleid elke nieuwe fase als koren op hun molen zien. Ook de verwijzing naar de polarisatie is dus geen vruchtbare bijdrage aan de discussie.

Overigens ben ik inmiddels immuun geworden voor oproepen tot meer begrip, ‘serieus nemen’ en ‘dialoog’  Op zich ben ik een fan van de-escalatie en de-polarisatie. Het dringt echter steeds meer tot me door, dat deze strategie niet (meer) werkt. Bij de bestrijding van extremisme van welke soort ook, is zij in de afgelopen jaren een doodlopende weg gebleken. Begrip leidt er vrijwel nooit toe, dat de polarisatie afneemt, dat agressie wordt getemperd of dat extremisme wordt gematigd. In de meeste gevallen zien de extremisten begrip als een beloning – en dus als aanmoediging – om nog een tandje bij te zetten. Luisterende oren en zachte handen hebben zelfs geleid tot radicalisering en bereidheid tot geweld – op dit moment concreet tot aanslagen op politici.

In het publieke straatgevecht rond het coronabeleid is het zinloos – of in elk geval te laat – om door begrip de gemoederen tot bedaren te brengen. Het enige dat werkt is een rechtstaat die haar grenzen aangeeft en daarbinnen een open en rationele discussie op basis van informatie en argumenten, een discussie die respectvol, geweldloos  en beleefd wordt gevoerd – maar zonder begrip voor datgene, wat in zichzelf niet vatbaar is voor begrip, omdat het moedwillig onredelijk is.

* Onder indirecte plicht of dwang versta ik hier de uitsluiting van ongevaccineerden van bepaalde delen van de collectieve of zelfs publieke ruimte.

Geef een reactie